Belirsizliğe Tahammülsüzlük Nedir?

 
Belirsizliğe Tahammülsüzlük Nedir? Sürekli Emin Olma İhtiyacının Psikolojisi
Hayatta hiçbir şey tamamen garanti değildir. İlişkiler, sağlık, gelecek, iş hayatı… İnsan zihni çoğu zaman belirsizlikle karşı karşıya kalır. Ancak bazı kişiler için belirsizlik yalnızca rahatsız edici değil, yoğun kaygı yaratan bir durumdur.
“Ya kötü bir şey olursa?”
“Ya kontrol edemezsem?”
“Ya emin değilsem?”
İşte bu durum psikolojide belirsizliğe tahammülsüzlük olarak adlandırılır. Özellikle kaygı bozukluğu (anksiyete), OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) ve panik atak yaşayan kişilerde çok sık görülür.
Google’da insanlar sık sık şu aramaları yapmaktadır:
  • “Belirsizlik korkusu”
  • “Sürekli emin olma ihtiyacı”
  • “Kontrol edememe kaygısı”
  • “Belirsizlik anksiyetesi”
  • “Ya kötü bir şey olursa korkusu”
Bu yazıda belirsizliğe tahammülsüzlüğün ne olduğunu, neden oluştuğunu, kaygıyı nasıl beslediğini ve terapi sürecinde nasıl çalışıldığını detaylı şekilde ele alacağız.
 
 
Belirsizliğe Tahammülsüzlük Nedir?
Belirsizliğe tahammülsüzlük, kişinin net olmayan durumlara karşı yoğun kaygı yaşaması ve sürekli kesinlik arama ihtiyacı hissetmesidir.
Kişi:
  • her şeyden emin olmak ister,
  • kontrol edemediği durumlarda yoğun stres yaşar,
  • belirsizliği tehdit gibi algılar.
Örneğin:
  • “Partnerim bana gerçekten bağlı mı?”
  • “Doktor bir şeyi kaçırmış olabilir mi?”
  • “Ya yanlış karar verirsem?”
  • “Ya bu düşünce gerçekse?”
Bu düşünceler zihinde tekrar tekrar dönebilir.
 
 
Belirsizlik Kaygıyı Neden Bu Kadar Artırır?
Kaygı yaşayan beynin temel amacı şudur:
“Tehlikeyi önceden fark edip kontrol etmek.”
Belirsizlik ise beynin sevmediği bir durumdur çünkü:
  • kesinlik yoktur,
  • sonuç bilinmez,
  • kontrol hissi azalır.
Bu nedenle kişi sürekli:
  • analiz eder,
  • düşünür,
  • kontrol eder,
  • güvence arar.
Ancak bu davranışlar kısa süreli rahatlatırken uzun vadede kaygıyı büyütür.
 
Belirsizliğe Tahammülsüzlük Belirtileri
 
Sürekli Emin Olma İhtiyacı
  • “Kesin doğru karar verdiğimden emin olmalıyım.”
  • “%100 güvenmeden rahat edemem.”
 
Sürekli Düşünme ve Senaryo Kurma
 
Zihin sürekli:
  • “Ya olursa?”
  • “Ya yanlışsa?”
  • “Ya kötü sonuçlanırsa?”
sorularını üretir.
 
Kontrol Davranışları
  • Sürekli araştırma yapmak
  • İnsanlardan onay almak
  • Kararı tekrar tekrar gözden geçirmek
  • Bedeni sürekli kontrol etmek
Karar Vermekte Zorlanmak
 
Belirsizlik korkusu nedeniyle kişi:
  • karar erteleyebilir,
  • hata yapmaktan aşırı korkabilir.
 
Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve OKB İlişkisi
 
Belirsizliğe tahammülsüzlük özellikle OKB yaşayan kişilerde çok güçlüdür.
Örneğin:
  • “Kapıyı kilitledim mi?”
  • “Ya emin değilsem?”
  • “Ya zarar verirsem?”
  • “Ya günah işlediysem?”
Kişi kesinlik aradıkça obsesif düşünceler daha da büyüyebilir.
Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve Sağlık Anksiyetesi
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler de:
“Ya doktor bir şeyi kaçırdıysa?”
düşüncesi nedeniyle rahatlayamaz.
Tahliller temiz çıksa bile:
  • yeni belirtiler aranır,
  • internetten araştırma yapılır,
  • beden sürekli dinlenir.
Buradaki temel problem çoğu zaman:
belirsizliğe tahammül edememektir.
 
Kaygı Döngüsü Nasıl Oluşur?
 
1?? Belirsiz bir durum oluşur
2?? Beyin bunu tehdit gibi yorumlar
3?? Kaygı yükselir
4?? Kişi kontrol etmeye çalışır
5?? Geçici rahatlama olur
6?? Beyin “kontrol etmezsem tehlike olur” diye öğrenir
Böylece kaygı döngüsü güçlenir.
 
Belirsizliği Kontrol Etmeye Çalışmak Neden İşe Yaramaz?
Çünkü hayatta hiçbir zaman %100 garanti yoktur.
Kişi:
  • sürekli kontrol ettikçe,
  • sürekli emin olmaya çalıştıkça,
  • sürekli güvence aradıkça
beyin şunu öğrenir:
“Demek ki gerçekten tehlikeli bir durum var.”
Bu nedenle kaygı azalmak yerine büyür.
 
Terapide Belirsizliğe Tahammülsüzlük Nasıl Çalışılır?
 
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
 
BDT’de:
  • felaket senaryoları ele alınır,
  • kontrol davranışları fark edilir,
  • kesinlik arama ihtiyacı çalışılır.
Kişi şunu öğrenir:
“Belirsizlik tehlike değildir.”
 
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)
 
ACT yaklaşımı:
  • belirsizliği yok etmeye değil,
  • onunla yaşayabilmeye odaklanır.
Temel hedef:
“Belirsizlik olsa bile hayatı sürdürebilmek.”
 
Maruz Kalma Çalışmaları
 
Kişi:
  • kontrol etmeme,
  • emin olmadan bekleme,
  • güvence aramama
çalışmaları yapar.
Bu süreç beynin alarm sistemini yeniden düzenler.
 
İstanbul’da Belirsizlik Kaygısı İçin Psikolog Desteği
 
İstanbul’da özellikle Kadıköy, Suadiye ve Bağdat Caddesi çevresinde yaşayan birçok kişi:
  • sürekli düşünme,
  • kontrol ihtiyacı,
  • karar verememe,
  • emin olamama
şikâyetleriyle psikolog desteği aramaktadır.
Bir psikolog, kişinin:
  • kaygı döngüsünü fark etmesine,
  • kontrol ihtiyacını anlamasına,
  • belirsizlikle daha sağlıklı ilişki kurmasına yardımcı olabilir.
Doğru terapi süreciyle kişi:
  • daha esnek düşünebilir,
  • sürekli kontrol ihtiyacından uzaklaşabilir,
  • kaygının hayatı yönetmesini azaltabilir.
 
Sonuç: Hayatın Tamamı Kesinlik Üzerine Kurulu Değildir
 
Belirsizliğe tahammülsüzlük, kaygı bozukluklarının en önemli yakıtlarından biridir. Sürekli emin olmaya çalışmak kısa vadede rahatlatıcı görünse de uzun vadede anksiyeteyi artırır.
Gerçek rahatlama çoğu zaman:
  • tüm cevapları bulmaktan değil,
  • belirsizlikle yaşayabilmeyi öğrenmekten geçer.
Doğru psikolog desteği ve terapi süreciyle kişi:
  • kontrol ihtiyacını azaltabilir,
  • kaygıyı yönetebilir,
  • hayatı korkularına göre değil, değerlerine göre yaşamayı öğrenebilir.

 

İlginizi Çekebilecek Diğer Bloglar