Sürekli Düşünmekten Yorulmak: Zihnim Durmuyor, Kafam Susmuyor
Geceleri yatağa yattığınızda zihniniz susmuyor mu?
Saatlerce aynı konuyu düşünüyor, aynı konuşmaları tekrar tekrar analiz ediyor veya gelecekte yaşanabilecek olayları zihninizde defalarca canlandırıyor musunuz?
Birçok kişi bu durumu:
- "Zihnim hiç durmuyor."
- "Kafamın içi sürekli dolu."
- "Sürekli düşünüyorum."
- "Düşünmekten yoruldum."
- "Bir türlü kafamı susturamıyorum."
şeklinde tarif etmektedir.
Özellikle anksiyete yaşayan kişilerde sürekli düşünmek, aşırı analiz yapmak ve zihni susturamamak oldukça yaygın görülen bir durumdur. Son yıllarda bu durum için sıkça kullanılan kavramlardan biri de overthinking (aşırı düşünme)olmuştur.
Google´da insanların en sık yaptığı aramalardan bazıları şunlardır:
- Sürekli düşünmekten yoruldum
- Zihnim durmuyor
- Kafam susmuyor
- Overthinking nedir?
- Aşırı düşünmek nasıl bırakılır?
- Sürekli aynı şeyi düşünüyorum
- Gece düşünmekten uyuyamıyorum
- Kaygı yüzünden düşünmeyi durduramıyorum
Bu yazıda sürekli düşünmenin nedenlerini, anksiyete ile ilişkisini ve terapi sürecinde nasıl ele alındığını inceleyeceğiz.
Sürekli Düşünmek Nedir?
Sürekli düşünmek, kişinin bir konuyu çözmeye çalışırken zihninin aynı döngü içerisinde tekrar tekrar dolaşmasıdır.
Bu süreç çoğu zaman problem çözmekten çok zihinsel yorgunluğa neden olur.
Kişi:
- Geçmişi analiz eder.
- Geleceği tahmin etmeye çalışır.
- Olası riskleri hesaplar.
- İnsanların ne düşündüğünü anlamaya çalışır.
- Hata yapmamaya çalışır.
Ancak bütün bu zihinsel çaba çoğu zaman kesin bir sonuca ulaşmaz.
Overthinking Nedir?
Overthinking, Türkçede aşırı düşünme olarak tanımlanır.
Overthinking yaşayan kişiler:
- Basit kararları bile uzun süre düşünebilir.
- Geçmiş konuşmaları tekrar tekrar analiz edebilir.
- Sürekli ihtimaller üretebilir.
- Zihinsel olarak durmaksızın çalışabilir.
Bu durum zamanla hem zihinsel hem de fiziksel yorgunluk yaratabilir.
Zihnim Neden Durmuyor?
Bunun en önemli nedenlerinden biri kaygıdır.
Kaygılı zihin şu mantıkla çalışır:
Eğer yeterince düşünürsem kötü bir şeyi önleyebilirim.
Bu nedenle kişi sürekli:
- kontrol etmeye,
- analiz etmeye,
- hesap yapmaya,
başlar.
Ancak düşünmek arttıkça kaygı da artabilir.
Sürekli Düşünmek ve Anksiyete İlişkisi
Anksiyete bozukluğu yaşayan kişilerde sürekli düşünmek oldukça yaygındır.
Özellikle:
- Genelleşmiş Anksiyete Bozukluğu
- Sağlık Anksiyetesi
- Panik Atak
- OKB
olan kişilerde zihinsel geviş getirme davranışı sık görülür.
Kişi düşünerek rahatlamaya çalışırken aslında kaygı döngüsünü besleyebilir.
Sürekli Düşünmenin Belirtileri
- Zihni susturamamak
- Gece düşünmekten uyuyamamak
- Aynı konuyu tekrar tekrar düşünmek
- Sürekli analiz yapmak
- Karar vermekte zorlanmak
- Dikkat dağınıklığı
- Zihinsel yorgunluk
- Sürekli iç konuşma
Bazı kişiler günün sonunda fiziksel olarak değil, düşünmekten yorulduklarını hissederler.
Sürekli Düşünmek Neden Yorucudur?
Beyin sürekli çalışan bir bilgisayar gibi düşünülebilir.
Her açık sekme enerji tüketir.
Sürekli düşünmek de zihinde onlarca sekmenin aynı anda açık kalmasına neden olabilir.
Bir süre sonra kişi:
- odaklanmakta zorlanır,
- unutkanlık yaşayabilir,
- kendisini tükenmiş hissedebilir.
Gece Düşünmekten Uyuyamamak
Birçok kişi gündüz dikkatini dağıtabilir.
Ancak gece sessizlik başladığında zihin daha görünür hale gelir.
Bu nedenle:
- Geçmiş hatalar
- Gelecek kaygıları
- Sağlık korkuları
- İlişki problemleri
gece daha yoğun hissedilebilir.
Sürekli Düşünmek Depresyon Belirtisi mi?
Bazen olabilir.
Özellikle geçmişe yönelik yoğun zihinsel geviş getirme depresyonla ilişkili olabilir.
Ancak sürekli düşünmek yalnızca depresyona özgü değildir.
Anksiyete ve OKB´de de sık görülür.
Sürekli Düşünmek ve OKB
OKB yaşayan kişiler çoğu zaman:
- Emin olmaya çalışır.
- Sürekli analiz yapar.
- Güvence arar.
- Zihinsel kontrol uygular.
Bu nedenle obsesif düşünceler ile aşırı düşünme arasında güçlü bir ilişki vardır.
Sürekli Düşünmek Nasıl Azalır?
Sürekli düşünmeyi azaltmanın yolu düşünceleri zorla durdurmaya çalışmak değildir.
Çünkü düşüncelerle savaşmak çoğu zaman onların daha güçlü hale gelmesine neden olur.
Önemli olan:
- Düşünceleri fark etmek
- Onlarla mücadele etmemek
- Belirsizliğe alan açmak
- Dikkati tekrar yaşama yönlendirmektir
Terapide Sürekli Düşünmek Nasıl Çalışılır?
Psikolog desteği ile kişi:
- düşünce döngülerini fark edebilir,
- kaygı mekanizmasını anlayabilir,
- overthinking davranışını sürdüren alışkanlıkları keşfedebilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
BDT, aşırı düşünmeyi besleyen otomatik düşünceleri anlamaya yardımcı olabilir.
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)
ACT yaklaşımı düşünceleri yok etmeye değil, onlarla yeni bir ilişki kurmaya odaklanır.
Ne Zaman Psikolog Desteği Alınmalı?
Eğer:
- Sürekli düşünmek günlük yaşamınızı etkiliyorsa,
- Uyku problemlerine neden oluyorsa,
- İlişkilerinizi zorluyorsa,
- Kaygıyı artırıyorsa,
bir psikolog desteği almak faydalı olabilir.
Sürekli düşünmek, aşırı düşünmek veya zihni susturamamak çoğu zaman zayıflık değil, kaygılı zihnin kontrol sağlamaya çalışma çabasıdır.
Ancak zihin sürekli çalıştığında kişi düşüncelerinden yorulabilir.
Doğru terapi süreciyle kişi düşüncelerini tamamen yok etmeyi değil, onlarla daha sağlıklı ilişki kurmayı öğrenebilir.