Kalp Çarpıntısı Psikolojik Olabilir mi? Anksiyete, Stres ve Sağlık Kaygısı
Kalbiniz Hızlı Attığında İlk Aklınıza Ne Geliyor?
Kalbiniz aniden hızlanıyor, göğsünüzde güçlü atışlar hissediyor ve aklınıza hemen şu düşünceler geliyor olabilir:
"Kalp krizi geçiriyor olabilir miyim?"
"Kalbimde ciddi bir sorun mu var?"
"Kalbim neden bu kadar hızlı atıyor?"
"Ya kalbim durursa?"
"Bu çarpıntı normal değil."
Eğer bu düşünceler size tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz.
Kalp çarpıntısı, insanların sağlıkla ilgili en sık araştırdığı belirtilerden biridir. Google´da her gün binlerce kişi "kalp çarpıntısı psikolojik olabilir mi", "anksiyete kalp çarpıntısı yapar mı", "kalbim hızlı atıyor" veya "kalp çarpıntısı neden olur" gibi soruların yanıtını aramaktadır.
Kalp çarpıntısı bazen fiziksel bir sağlık sorunuyla ilişkili olabilir. Bu nedenle yeni başlayan, şiddetli veya eşlik eden ciddi belirtiler varsa öncelikle bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Ancak yapılan değerlendirmelerde ciddi bir fiziksel neden bulunmadığı hâlde çarpıntı devam ediyorsa, anksiyete ve sağlık anksiyetesi gibi psikolojik etkenler de rol oynayabilir.
Bu yazıda kalp çarpıntısının psikolojik nedenlerini, anksiyete ile ilişkisini, sağlık kaygısının bu döngüyü nasıl sürdürdüğünü ve terapi sürecinde nasıl ele alındığını ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz.
Kalp Çarpıntısı Nedir?
Kalp çarpıntısı, kişinin kalp atışlarını normalden daha belirgin hissetmesi olarak tanımlanabilir.
Bazı kişiler bunu şu şekilde ifade eder:
Kalbim çok hızlı atıyor.
Kalbim göğsümden çıkacak gibi oluyor.
Kalbim küt küt atıyor.
Kalbim tekliyor gibi hissediyorum.
Göğsümde güçlü vurular hissediyorum.
Kalbimin attığını sürekli hissediyorum.
Aslında kalbimiz gün boyunca sürekli çalışır. Ancak çoğu zaman bunu fark etmeyiz.
Kalp atışlarının fark edilir hâle gelmesi ise her zaman ciddi bir kalp hastalığı olduğu anlamına gelmez.
Kalp Çarpıntısı Neden Olur?
Kalp çarpıntısının birçok farklı nedeni olabilir.
Bunlar arasında:
Yoğun fiziksel aktivite
Heyecan
Korku
Stres
Anksiyete
Fazla kafein tüketimi
Yetersiz uyku
Bazı ilaçlar
Tiroit hastalıkları
Kalple ilgili ritim bozuklukları
yer alabilir.
Bu nedenle özellikle yeni başlayan, sık tekrarlayan veya göğüs ağrısı, bayılma ya da nefes darlığı gibi belirtilerle birlikte görülen çarpıntılar tıbbi olarak değerlendirilmelidir.
Fiziksel nedenler dışlandıktan sonra ise psikolojik etkenler de göz önünde bulundurulmalıdır.
Kalp Çarpıntısı Psikolojik Olabilir mi?
Evet.
Kalp çarpıntısı psikolojik nedenlerle de ortaya çıkabilir.
Özellikle anksiyete, panik atak, sağlık anksiyetesi ve yoğun stres yaşayan kişilerde kalp çarpıntısı oldukça sık görülen bir belirtidir.
Kaygı sırasında vücut kendisini olası bir tehlikeye hazırlamak için "savaş ya da kaç" tepkisini devreye sokar.
Bu süreçte:
Kalp daha hızlı atabilir.
Solunum hızlanabilir.
Kaslar gerilebilir.
Terleme artabilir.
Titreme görülebilir.
Bu değişiklikler vücudun doğal stres tepkisinin bir parçasıdır.
Ancak kişi bu belirtileri tehlikeli olarak yorumladığında kaygı daha da artabilir.
Anksiyete Kalp Çarpıntısı Yapar mı?
Anksiyete yaşayan birçok kişi ilk olarak kalp çarpıntısından şikâyet eder.
Örneğin kişi önemli bir toplantı öncesinde, kalabalık bir ortamda veya yoğun stres altında kalbi hızlandığında bunu hemen fark edebilir.
Bazı kişiler ise herhangi bir tetikleyici olmadan aniden çarpıntı yaşadıklarını ifade eder.
Bunun nedeni, anksiyete sırasında vücudun alarm sisteminin daha kolay devreye girmesidir.
Bu alarm sistemi kalbin daha hızlı atmasına neden olabilir.
Burada önemli olan nokta şudur:
Kalbin hızlı atması her zaman tehlike olduğu anlamına gelmez.
Ancak kişi bunu "Kalbimde ciddi bir sorun var." şeklinde yorumladığında kaygı yükselir ve çarpıntı daha belirgin hissedilebilir.
Stres Kalp Çarpıntısı Yapar mı?
Evet.
Yoğun stres altında çalışan kişilerde, sınava hazırlanan öğrencilerde, önemli kararlar vermek zorunda kalan kişilerde veya uzun süreli psikolojik baskı yaşayan bireylerde kalp çarpıntısı görülebilir.
Stres sırasında salgılanan hormonlar kalbin daha hızlı çalışmasına neden olabilir.
Bu nedenle birçok kişi:
İş görüşmesi öncesinde,
Sınavdan önce,
Tartışma yaşadıktan sonra,
Kötü bir haber aldığında
kalp çarpıntısı yaşayabilir.
Bu durum çoğu zaman stres azaldığında hafifler.
Kalbim Hızlı Atıyor, Bu Normal mi?
Kalbin zaman zaman hızlanması tek başına ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez.
Örneğin:
Merdiven çıkarken,
Koşarken,
Heyecanlandığınızda,
Korktuğunuzda,
Kahve tükettikten sonra,
kalp atış hızınız artabilir.
Bu, vücudun doğal bir fizyolojik yanıtıdır.
Ancak kişi sürekli kalbine odaklanıyorsa normal kalp atışlarını bile olduğundan daha güçlü hissedebilir.
Özellikle sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler şu düşünceleri yaşayabilir:
"Kalbim normalden hızlı atıyor."
"Kalbimi sürekli hissediyorum."
"Ya bu bir kalp krizinin başlangıcıysa?"
Bu düşünceler kaygıyı artırdıkça kişi kalbini daha fazla dinlemeye başlar.
Böylece çarpıntı hissi daha belirgin hâle gelebilir.
Kalbimi Sürekli Hissediyorum. Bu Neden Oluyor?
Normalde beynimiz kalp atışlarımızı filtreler.
Yani kalbimiz sürekli çalışmasına rağmen bunun farkında olmayız.
Ancak dikkatimizi kalbimize yönelttiğimizde daha önce fark etmediğimiz atışları hissetmeye başlayabiliriz.
Bu durum özellikle sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde sık görülür.
Kişi gün içinde sık sık şunları yapabilir:
Nabzını kontrol etmek,
Kalp atışını dinlemek,
Göğsüne elini koymak,
Akıllı saatten nabzını takip etmek,
Çarpıntı olup olmadığını değerlendirmek.
Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlasa da uzun vadede kalp atışlarının daha fazla fark edilmesine neden olabilir.
Panik Atak ve Kalp Çarpıntısı
Panik atağın en sık görülen belirtilerinden biri kalp çarpıntısıdır.
Panik atak sırasında kişi:
Kalbinin çok hızlı attığını,
Kalp krizi geçirdiğini,
Bayılacağını,
Kontrolünü kaybedeceğini,
Öleceğini
düşünebilir.
Oysa panik atakta yaşanan kalp çarpıntısı, çoğu zaman vücudun yoğun kaygıya verdiği doğal tepkilerden biridir.
Bu durumun anlaşılması, kişinin çarpıntıyı felaket senaryolarıyla yorumlama eğilimini azaltabilir.
Sağlık Anksiyetesi ve Kalp Çarpıntısı
Kalp çarpıntısı yaşayan herkes sağlık anksiyetesi yaşamaz. Ancak sağlık anksiyetesi yaşayan birçok kişi kalp çarpıntısını yoğun şekilde deneyimleyebilir.
Sağlık anksiyetesinde sorun yalnızca kalbin hızlı atması değildir.
Asıl sorun, kalbin hızlı atmasına yüklenen anlamdır.
Örneğin iki kişi aynı hızda kalp çarpıntısı yaşayabilir.
İlk kişi:
"Bugün biraz heyecanlandım."
deyip hayatına devam eder.
İkinci kişi ise:
"Kesin kalbimde ciddi bir sorun var."
şeklinde düşünebilir.
İşte bu noktada kaygı döngüsü başlar.
Kişi kalp çarpıntısını fark eder.
Kalp çarpıntısını tehlike olarak yorumlar.
Kaygısı yükselir.
Kaygı yükseldikçe kalbi daha da hızlanabilir.
Kalbi hızlandıkça kişi daha fazla korkabilir.
Böylece kişi yalnızca kalp çarpıntısından değil, kalp çarpıntısı hakkındaki düşüncelerinden etkilenmeye başlar.
Kalp Krizi Korkusu Neden Bu Kadar Güçlüdür?
Kalp çarpıntısı yaşayan kişilerin en sık düşündüğü senaryolardan biri kalp krizidir.
Google´da en sık aranan ifadelerden bazıları şunlardır:
Kalp krizi belirtileri
Kalbim hızlı atıyor kalp krizi mi?
Kalp çarpıntısı tehlikeli mi?
Kalp krizi nasıl anlaşılır?
Kalp krizi geçiriyor olabilir miyim?
Bu aramalar çoğu zaman kişiyi rahatlatmak amacıyla yapılır.
Ancak araştırmalar ilerledikçe yeni korkular ortaya çıkabilir.
Kişi internette okuduğu belirtileri kendi bedeninde aramaya başlayabilir.
Bu da kaygının daha da artmasına neden olabilir.
Sürekli Nabzımı Kontrol Ediyorum
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde en sık görülen davranışlardan biri sürekli nabız kontrol etmektir.
Bazı kişiler:
Dakikada onlarca kez nabzını ölçebilir.
Akıllı saatini sürekli kontrol edebilir.
Telefon uygulamalarından nabzını takip edebilir.
Göğsüne elini koyarak kalbini dinleyebilir.
İlk bakışta bu davranış kişiyi rahatlatıyor gibi görünür.
Ancak uzun vadede tam tersi bir etki oluşturabilir.
Çünkü kişi beynine şu mesajı verir:
"Kalbimi sürekli kontrol etmeliyim. Çünkü tehlike olabilir."
Bu mesaj tekrarlandıkça beyin kalp atışlarına daha fazla dikkat etmeye başlar.
Sonuç olarak kişi normal kalp atışlarını bile daha yoğun hissedebilir.
Kalbimi Sürekli Dinliyorum. Bu Neden Oluyor?
Normal şartlarda beynimiz birçok bedensel hissi filtreler.
Örneğin nefes alışverişimizi, göz kırpmamızı veya kalp atışlarımızı sürekli fark etmeyiz.
Ancak dikkatimizi belirli bir bölgeye yönelttiğimizde o bölgedeki hisler daha belirgin hale gelir.
Bunu küçük bir örnekle açıklayabiliriz.
Şu anda dilinizin ağzınızın içinde nasıl durduğunu fark ediyor musunuz?
Muhtemelen bu satırı okuyana kadar etmiyordunuz.
Ancak dikkatiniz dile yöneldiğinde onu hissetmeye başladınız.
Kalp çarpıntısında da benzer bir süreç yaşanabilir.
Kişi kalbine odaklandıkça kalp atışlarını daha fazla hissedebilir.
Akıllı Saatler Kaygıyı Artırabilir mi?
Akıllı saatler birçok kişi için faydalı cihazlardır.
Ancak sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde bazen güvence arama davranışının bir parçası hâline gelebilir.
Kişi gün içerisinde onlarca kez:
Nabzını kontrol eder.
Oksijen seviyesine bakar.
EKG çekmeye çalışır.
Kalp ritmini inceler.
Sonuç normal çıksa bile rahatlama kısa sürer.
Bir süre sonra kişi tekrar kontrol etme ihtiyacı hissedebilir.
Bu nedenle sorun cihazın kendisi değil, cihazın kaygıyı yönetme aracı olarak kullanılmaya başlanmasıdır.
Google´dan Kalp Belirtileri Araştırmak
Kalp çarpıntısı yaşayan birçok kişi internette şu aramaları yapar:
Kalbim hızlı atıyor.
Kalp çarpıntısı neden olur?
Kalp çarpıntısı psikolojik olabilir mi?
Kalp krizi geçiriyor olabilir miyim?
Çarpıntı ne kadar sürer?
Kalbim tekliyor.
Bu araştırmalar çoğu zaman geçici rahatlama sağlar.
Ancak kişi internette farklı hastalıklarla ilgili içerikler gördükçe yeni kaygılar geliştirebilir.
Araştırmalar arttıkça beden tarama davranışı da artabilir.
Güvence Arama Davranışı
Kalp çarpıntısı yaşayan kişiler yalnızca Google´dan araştırma yapmaz.
Aynı zamanda çevrelerinden de güvence almaya çalışabilirler.
Örneğin:
"Sence kalbimde bir sorun var mı?"
"Nabzım normal mi?"
"Bu çarpıntı tehlikeli midir?"
"Sence doktora tekrar gitmeli miyim?"
Bu sorular kişiyi kısa süre rahatlatabilir.
Ancak rahatlama uzun sürmez.
Bir sonraki çarpıntıda aynı sorular yeniden sorulur.
Bu nedenle güvence arama davranışı kaygıyı sürdüren önemli etkenlerden biridir.
Kalp Çarpıntısı Yaşayan Kişilerin En Sık Yaptığı Hatalar
Sürekli Nabız Ölçmek
Sık sık nabız ölçmek kaygıyı azaltmak yerine kalbe odaklanmayı artırabilir.
Google´da Saatlerce Araştırma Yapmak
Araştırmalar çoğu zaman yeni korkular oluşturabilir.
Her Çarpıntıyı Kalp Krizi Olarak Yorumlamak
Kalp çarpıntısının birçok nedeni olabilir.
Her çarpıntının kalp krizi olduğu düşüncesi kaygıyı artırabilir.
Sürekli Acil Servise Gitmek
Yeni veya ciddi belirtiler mutlaka tıbbi olarak değerlendirilmelidir.
Ancak değerlendirmeler normal olmasına rağmen yalnızca kaygıyı azaltmak amacıyla tekrar tekrar başvurmak, güvence arama döngüsünü sürdürebilir.
Kalp Çarpıntısı ve Kaygı Döngüsü
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde süreç çoğu zaman şu şekilde ilerler:
Kalpte bir çarpıntı hissedilir.
"Kalp krizi geçiriyorum." düşüncesi gelir.
Kaygı yükselir.
Kalp daha hızlı atmaya başlar.
Kişi nabzını kontrol eder.
Google´dan araştırma yapar.
Yeni korkular oluşur.
Kalp atışları daha fazla hissedilir.
Bu döngü devam ettikçe kişi çarpıntıyı daha sık fark etmeye başlayabilir.
Terapide Kalp Çarpıntısı ve Sağlık Anksiyetesi Nasıl Çalışılır?
Kalp çarpıntısı nedeniyle terapiye başvuran birçok kişi seansa şu cümlelerle başlar:
"Kalbimde sürekli bir sorun varmış gibi hissediyorum."
"Doktorlar bir şey olmadığını söylüyor ama inanamıyorum."
"Kalbim hızlı attığında kendimi kontrol edemiyorum."
"Kalp krizi geçirmekten çok korkuyorum."
"Sürekli nabzımı kontrol ediyorum."
"Google´dan araştırmadan duramıyorum."
Bu noktada terapinin amacı yalnızca kalp çarpıntısını ortadan kaldırmak değildir.
Çünkü çoğu zaman kişinin yaşadığı sıkıntının büyük kısmı çarpıntının kendisinden değil, çarpıntıya yüklediği anlamdan kaynaklanır.
Örneğin iki kişi aynı kalp atış hızını yaşayabilir.
Birinci kişi:
"Biraz heyecanlandım."
deyip hayatına devam eder.
İkinci kişi ise:
"Kalbim duracak."
şeklinde düşünür.
Kalp aynı şekilde atmasına rağmen ikinci kişinin yaşadığı kaygı çok daha yüksektir.
Bu nedenle terapi sürecinde yalnızca beden değil, düşünceler, duygular ve davranışlar birlikte ele alınır.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Kalp Çarpıntısına Nasıl Yaklaşır?
Bilişsel Davranışçı Terapi, sağlık anksiyetesi ve panik belirtileri üzerinde en sık kullanılan psikoterapi yaklaşımlarından biridir.
Bu yaklaşımda şu döngü incelenir:
Olay
Kalpte ani bir çarpıntı hissedildi.
↓
Otomatik düşünce
"Kalp krizi geçiriyorum."
↓
Duygu
Yoğun korku ve panik.
↓
Davranış
Nabzı kontrol etmek.
Google´dan araştırmak.
Acile gitmek.
Yakınlarına sormak.
Akıllı saatten EKG çekmek.
↓
Sonuç
Geçici rahatlama.
↓
Bir sonraki çarpıntıda aynı döngünün yeniden başlaması.
Terapi sürecinde kişi bu döngüyü fark etmeye başladıkça kaygı üzerindeki etkisi azalabilir.
Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Kalp Çarpıntısına Nasıl Yaklaşır?
ACT yaklaşımı farklı bir bakış açısı sunar.
Birçok kişi şu hedefle yaşar:
"Kalbim hiç çarpmayacak."
Ancak bu gerçekçi bir hedef değildir.
Kalp;
koşarken,
heyecanlanırken,
merdiven çıkarken,
korkarken
doğal olarak hızlanabilir.
ACT yaklaşımı şu soruyu sorar:
"Kalbin zaman zaman hızlı atsa bile sen yine de hayatını yaşayabilir misin?"
Çünkü amaç her bedensel hissi kontrol etmek değil, yaşamı yalnızca belirtilerin belirlemesine izin vermemektir.
Belirsizliğe Tahammül Etmek
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler için en zor konulardan biri belirsizliktir.
Şöyle düşünürler:
"Ya doktor bir şeyi kaçırdıysa?"
"Ya test yanlış çıktıysa?"
"Ya yarın farklı bir şey olursa?"
Bu nedenle sürekli kesinlik ararlar.
Ancak sağlık alanında hiçbir zaman yüzde yüz kesinlik elde etmek mümkün değildir.
Terapi sürecinde kişi, kesinlik aramak yerine belirsizlikle yaşayabilme becerisini geliştirmeye çalışır.
Bu beceri yalnızca kalp çarpıntısı için değil, yaşamın birçok alanında fayda sağlar.
Güvence Aramayı Bırakmak Neden Zordur?
Google´dan araştırmak...
Nabız ölçmek...
Yakınlarına sormak...
Doktora tekrar gitmek...
Bunların ortak amacı aynıdır:
Kaygıyı azaltmak.
Sorun şu ki bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlarken uzun vadede kaygıyı besleyebilir.
Beyin şu mesajı öğrenir:
"Rahatlamak için mutlaka kontrol etmeliyim."
Terapi sürecinde bu öğrenilmiş döngü üzerinde çalışılır.
Kalp Çarpıntısıyla Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?
Tıbbi değerlendirmeler yapıldıktan ve doktorunuz tarafından ciddi bir fiziksel neden dışlandıktan sonra, sağlık kaygısını sürdüren alışkanlıkları fark etmek önemli bir adım olabilir.
Örneğin:
Nabzınızı otomatik olarak kontrol ettiğiniz anları fark edin.
Her çarpıntıyı internette araştırma dürtüsünü gözlemleyin.
Kendinize "Şu an bilgi mi arıyorum, yoksa rahatlamaya mı çalışıyorum?" sorusunu sorun.
Kaygı yükseldiğinde hemen kontrol etmek yerine kısa bir süre beklemeyi deneyin.
Amaç kaygıyı bastırmak değil, kaygının davranışlarınızı yönetmesini azaltmaktır.
Ne Zaman Psikolog Desteği Alınmalı?
Aşağıdaki durumlar sizde sık görülüyorsa profesyonel destek almak faydalı olabilir:
Kalp çarpıntısı nedeniyle sürekli endişeleniyorsanız,
Gün içinde defalarca nabzınızı kontrol ediyorsanız,
Google´da sürekli kalp hastalıklarını araştırıyorsanız,
Doktor kontrolleriniz normal olmasına rağmen kaygınız devam ediyorsa,
Çarpıntı korkusu nedeniyle spor yapmaktan, dışarı çıkmaktan veya yalnız kalmaktan kaçınıyorsanız,
Kalp krizi geçirme korkusu günlük yaşamınızı etkiliyorsa.
Terapi sürecinde yalnızca kalp çarpıntısı değil, bu belirtileri sürdüren düşünce ve davranış döngüleri de ele alınır.
Sonuç
Kalp çarpıntısı her zaman ciddi bir kalp hastalığı anlamına gelmez.
Anksiyete, yoğun stres, panik atak ve sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde de kalp çarpıntısı görülebilir.
Çoğu zaman kişinin yaşadığı sıkıntının temelinde yalnızca kalbin hızlı atması değil, bu durumu nasıl yorumladığı yer alır.
Sürekli nabız kontrol etmek, internette belirtileri araştırmak ve güvence aramak kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak uzun vadede kaygının devam etmesine katkıda bulunabilir.
Doğru terapi süreciyle kişi hem kalp çarpıntısına yüklediği anlamları yeniden değerlendirebilir hem de kaygı döngüsünü yönetmeyi öğrenebilir. Böylece yalnızca belirtilerle değil, bu belirtilerin yaşam üzerindeki etkisiyle de daha sağlıklı baş edebilir.
Sık Sorulan Sorular
Kalp çarpıntısı psikolojik olabilir mi?
Evet. Anksiyete, yoğun stres, panik atak ve sağlık anksiyetesi kalp çarpıntısına neden olabilir veya mevcut çarpıntının daha yoğun hissedilmesine katkıda bulunabilir.
Anksiyete kalp çarpıntısı yapar mı?
Evet. Kaygı sırasında vücudun doğal alarm sistemi devreye girdiği için kalp daha hızlı atabilir.
Kalbimi sürekli hissediyorum. Bu normal mi?
Dikkatin sürekli kalbe yönelmesi normalde fark edilmeyen kalp atışlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir. Bununla birlikte, yeni başlayan veya sizi endişelendiren belirtiler için tıbbi değerlendirme yapılması önemlidir.
Sürekli nabız kontrol etmek kaygıyı artırır mı?
Bazı kişilerde evet. Sürekli kontrol etmek kısa süreli rahatlama sağlasa da uzun vadede kalbe odaklanmayı artırabilir.
Kalp çarpıntısı için psikolog desteği alınabilir mi?
Eğer tıbbi değerlendirmeler yapılmış ve çarpıntıya eşlik eden sağlık kaygısı, panik atak veya anksiyete yaşam kalitenizi etkiliyorsa psikolojik destek faydalı olabilir.
Uzman Klinik Psikolog Yusuf Yerli´nin kişisel web sitesinde Obsesif Kompulsif Bozukluk Çeşitleri Nelerdir? sorusunun yanıtı tüm ziyaretçilere sunulmuştur.
paylaş
twittle
paylaş
paylaş
